و هر واحد از لطيف و كثيف منقسم مىشود به سوى كثير الغذاء . و هو الذي يستحيل أكثره إلى الدم و كثير الغذا آن است كه مستحيل مىگردد اكثر وى به سوى خون ، يعنى خون از آن بيشتر متولد مىگردد . و إلى قليل الغذاء و به سوى قليل الغذاء و هو الذي يخالفه و قليل الغذا آن است كه ضد بود اول را ، يعنى خون از وى كمتر تولد كند . و مخالفت را مقيد به ضديّت از آن كرديم تا بينهما واسطه‌اى ثابت شود ، زيرا كه در كثير الغذاء و قليل الغذاء معتدل الغذاء واسطه است . و كل واحد منهما و هر واحد از آن دو ينقسم إلى حسن الكيموس منقسم مىشود به حسن الكيموس و هو الذي يتولد منه دم صالح و وى آن است كه متولد مىشود از وى خون نيك طبيعى و إلى ردي الكيموس و به سوى ردى الكيموس هو الذي يخالفه و او آن است كه خلاف حسن الكيموس بود ، يعنى خون فاسد از وى متولد شود . چون در اينها واسطه نبود مخالفت را به ضديت مقيد نساخته ، چه غذا خالى از دو چيز نيست يا حسن الكيموس است يا ردى الكيموس ، پس بدانند كه اقسام غذا به وجه مذكور سيزده قسم است بدين وجه : لطيف كثير الغذا حسن الكيموس ، لطيف كثير الغذا ردى الكيموس ، لطيف متوسط الغذاء حسن الكيموس ، لطيف متوسط الغذاء ردى الكيموس ، لطيف قليل الغذاء حسن الكيموس ، لطيف قليل الغذاء ردى الكيموس ، معتدل كثير الغذاء حسن الكيموس ، معتدل كثير الغذا ردى الكيموس ، معتدل متوسط الغذاء حسن الكيموس ، معتدل متوسط الغذاء ردى الكيموس ، معتدل قليل الغذاء حسن الكيموس ، معتدل قليل الغذاء ردى الكيموس ، كثيف كثير الغذاء حسن الكيموس ، كثيف كثير الغذاء ردى الكيموس ، كثيف متوسط الغذاء حسن الكيموس ، كثيف متوسط الغذاء ردى ، كثيف قليل الغذاء حسن الكيموس ، كثيف قليل الغذاء ردى الكيموس . فائده [ وجه حصر غذا در انواع هجده‌گانه ] وجه حصر اقسام مذكور در سيزده بنا بر آن است كه هر غذا كه باشد يا لطيف يا كثيف است يا معتدلٌ بينهما . و هر واحد از اين سه يا كثير الغذا است يا قليل الغذاء يا متوسط الغذا و به ضرب سه در سه نه حاصل شود ، چون هر واحد از اين نه يا حسن الكيموس بود يا ردى الكيموس از تضعيف نه سيزده حاصل مىآيد . مثال اللطيف الكثير الغذاء الحسن الكيموس صفرة البيض النيمبرشت نظير غذاى لطيف كه خون محمود بيشتر از وى تولد كند زردهء بيضهء مرغ است كه نيم بند باشد و اگر نيم بند نبود و اندك جوش داده باشند نيز حكم نيمبرشت دارد در تأثير و تغذيه . و از اين قبيل است ماء اللحم كه از گوشت گوسپند يك ساله ترتيب داده باشند و در مردم قوى المعده ماء اللحم گوساله به مثابه آن است و شراب نيز از اين جمله است خصوص ريحانى كه قسم اعلى و خوشبوى اقسام ام الخبائث است به خلاف احمر غليظ كه از وى خون غليظ مىشود متولد . و مؤلف از امثلهء لطيف به همين قسم كه الطف بود بسند نموده و امثلهء باقيهء وى ما بيان كنيم : مثال لطيف كثير الغذاء ردى الكيموس ريه است ، يعنى شش و لحوم نواهض ، يعنى گوشت كبوتر بچه‌ها كه بال به كمال برآورده باشند . و مثال لطيف متوسط الغذاء حسن الكيموس عنب است على قول البعض ، چه بعضى آن را از كثير الغذاء مىشمرند و خبز نقى . و مثال لطيف متوسط الغذاء ردى الكيموس تين يابس است و خبز ردى الطبخ . و مثال لطيف قليل الغذاء حسن الكيموس خس است و رمّان و تفّاح شيرين . و مثال لطيف قليل الغذاء ردى الكيموس خردل است و اكثر بُقُول خريفه . و مثال الكثيف القليل الغذاء الردي الكيموس و نظير كثيف